Devlet Katkısının Reel Katkısı
1 Ocak 2026'da BES'te devlet katkı oranları %20 düşürüldü. Bu
karar, benim gibi amatör BES uzmanlarını kış uykusundan uyandırmaya yetti de
arttı bile. Bunun üzerine "Hadi bakalım, verilerimi güncelleyeyim"
dedim.
Asıl merak ettiğim konu: Herkesin bu kadar gürültü kopardığı
devlet katkısı, sonuçta BES birikimlerimize ne kadar katkıda bulunuyordu? Evet,
devlet brüt asgari ücretin %25-30'u kadar bir katkı yapıyordu. Ama dikkat: Bu
paralar sadece devletin belirlediği yatırım araçlarına (devlet tahvilleri ve
bir miktar hisse senedi) gidebiliyordu. O halde gerçek katkı neydi?
Grafiklere Bakalım (Ama Çok da Aldanmayalım)
Analize EGM'nin (Emeklilik Gözetim Müdürlüğü) yayınladığı
BES endeksi, Devlet Katkısı endeksi ve TÜİK'in TÜFE endekslerinin gelişimini
inceleyerek başlayabiliriz.
Enflasyonun azmaya başladığı 2021 yılına kadar birbirine
yakın seyreden endekslerde o tarihten itibaren BES endeksinde pozitif, Devlet
Katkısı endeksinde negatif ayrışma olduğu görülüyor.
Ancak şunu unutmayalım: Bu tür grafik analizleri görsel
olarak çok etkileyici ve ikna edici olsa da zaman serilerinde başlangıçlar hep
birbirine yakın görünür, ayrışmalar sona doğru abartılı gözükür. Ayrıca aylık
düzenli bir birikim olan BES'te önemli olan başlangıç-sonuç farkı değil,
endekslerin ortalama performansıdır.
Emeklilik Hakkı Kazananların Getirileri: Gerçek Hikâye
Emeklilik hakkı 10 yıldan önce kazanılamadığından, devlet katkısının
başladığı 2013'ten 2015 sonuna kadar BES’e girmiş olanlar şu anda emeklilik
haklarına sahipler. Bu 10 yıllık dilimde devlet katkısının gerçek etkisine
bakalım.
Analiz Varsayımları:
·
Ödemeler aylık düzenli yapılıyor
·
Her ay enflasyon oranı kadar artırılıyor
·
Sonuçlar vergi sonrası (%5) hesaplanmış- çünkü
enflasyon vergiden indirim veya istisna pek bilmez, herkesten alır geçer gider.
Görüldüğü gibi 3 dönem arasında ciddi bir fark yoktur
Not: Analiz aylık bazda yapılıp sonuçlar yıllık ortalama olarak
verildiğinden toplam reel değerlenme ile yıllık reel getiriler birikimler farklılık
gösterebilir
Vergi sonrası reel getiriler:
1. Devlet Katkısı Olmadan BES Birikimleri Devlet katkısı olmadan
düzenli aylık ödeyenlerin birikimleri vergi sonrası enflasyonun üzerinde reel
olarak %48,4 değer kazanmış. Bu da 10 yıllık bir dönemde yıllık %5,4 oranında
reel bir değerlenmeye karşılık gelmektedir. Her ne kadar Türkiye’de şu sıralarda
TÜFE endeksli tahvillerin de reel getirisi bu civardaysa da yine de bu dünya
standardında son derece tatmin edici ölçüde bir yıllık reel getiridir.
Bu açıdan bakınca "BES performansı kötü"
eleştirilerine pek hak veremiyorum. Tabii kimse direkt BES endeksine yatırım yapmıyor
ama bu endeks tüm BES fonlarının ortalama performansını temsil ediyor.
2. Devlet Katkılarının Performansı: İçler Acısı
Ne yazık ki devlet katkıları enflasyon karşısında %43 değer kaybetmiş. Yani
alındıkları tutarın sadece %57'sine düşmüşler. 10 yılda yıllık %5,4 oranında eriyiş.
3. Toplam Tablo: BES
+ Devlet Katkısı İkisi
birleşince vergi sonrası toplam getiri %62,7'ye, yıllık reel getiri %7,7'ye
ulaşıyor.
Değerlendirme: Devlet Bir Eliyle Veriyor, Diğer Eliyle
Geri Alıyor
Ana Bulgular:
- BES'in
kendisi gayet başarılı: Devlet katkısı olmadan bile ciddi getiri sağlıyor-
Bu genellikle göz ardı edilen bir gerçek.
- Devlet katkısıyla birlikte mükemmel: En iyi uzun vadeli yatırım
araçlarından biri konumunda.
- Ama
işin püf noktası şurada: 2013-2021 arası %25, 2022-2025 arası %30 olan
(ortalama %26,6) devlet katkısı, yatırım zorlamaları ve enflasyon
nedeniyle efektif olarak %14,3'e düşmüş.
Basit matematik: Devlet bir eliyle verirken, "enflasyon"
adlı diğer eliyle verdiğinin yarısını geri almış.
Teselli: 10 senede %43'ü eridiyse de merak etmeyin,
eksiye düşmez- en fazla sıfıra düşer!
Son Söz
2019 sonrası izlenen enflasyonist politikalara bağlayıp "Bu
tek seferlik bir durum" diye iddia edilebilir mi? Belki. Ama şunu
unutmayalım: Amerikalılar "ölüm ve vergiden kaçılamaz" der.
Türkiye'de ise vergi memurlarından belki kaçabilirsiniz ama enflasyondan asla!
